ÇALIŞTAY 1: Veriden Konsepte Tasarımda Hibrit Yaratıcılık

9 Eylül Çarşamba, 9:45-12:30; 1:30-17:30

Yürütücüler: Sedef Süner-Pla-Cerdà, TED Üniversitesi; Batuhan Şahin, TED Üniversitesi
Öğrenci asistanları: Miray Aktan, TED Üniversitesi; Zülal Ceyhan, TED Üniversitesi

ÖZET: Büyük dil modelleri; metin anlama, özetleme, analiz etme, yorumlama ve üretme becerileri sayesinde tasarımcılar tarafından masa araştırması, kullanıcı verisi analizi, problem tanımlama, fikir geliştirme ve değerlendirme gibi farklı aşamalarda giderek daha yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu gibi tasarım görevlerinin otomasyonu emek-yoğun süreçleri hızlandırırken, bazı sorunları da beraberinde getirmektedir. Model çıktılarının geçerliliği, açıklanabilirliği, bağlamsal uygunluğu ve yaratıcı niteliği; tasarımcının süreç üzerindeki hâkimiyeti ve yaratıcı otonomisi açısından kritik sorular doğurmaktadır (Süner-Pla-Cerdà vd., 2026). Bu nedenle, insan uzmanlığının sürece girdisini tanımlayan iş akışları önem kazanmaktadır (Shin vd., 2024).

Çalıştay, bu sorunlara yanıt olarak üstbilişsel (metacognitive) stratejiler aracılığıyla insan ve yapay zekâ arasındaki iş bölümünü dengeli bir şekilde yapılandıran uygulamalı bir çerçeve sunmaktadır (Sidra ve Mason, 2026). Çalıştay yürütücüleri tarafından geliştirilen bu çerçeve, tasarım araştırmasından konsept geliştirmeye uzanan süreçlerde büyük dil modellerinin sunduğu otomasyon olanaklarını, tasarımcının yaratıcı kontrolünü koruyan hibrit bir yaklaşımla ele almayı amaçlamaktadır. Uygulama kapsamında vakaya özgü veri setleri, araştırma ve analiz aşamalarını destekleyen prompt şablonları, hedefli çıktı formatları ve insan değerlendirmesini sürece dâhil eden kontrol adımları geliştirilmiştir.

Tam gün sürecek çalıştayda katılımcılar, ürün-servis-sistem boyutları içeren ortak bir tasarım problemi üzerinde çalışacaktır. Sabah oturumunda katılımcılara makine öğrenmesi ve büyük dil modellerine dair kısa bir seminer verilecek, ardından ekipler belirlenen veri setleri ve şablonlar aracılığıyla araştırma ve kullanıcı ihtiyaç analizleri yürütecektir. İkinci oturumda ekipler tasarım problemlerini netleştirecek, persona ve yolculuk haritası odaklı beyin fırtınası üzerinden konsept eskizleri, bilgi mimarileri ve sistem haritaları geliştirecektir. Çalıştay sonunda bu yöntem ve araçların, tasarımcıları yönlendirirken yaratıcı potansiyeli ellerinde tutma konusundaki etkililiğine yönelik katılımcılardan geribildirim alınacaktır. Üretilen çıktılar ve alınan geri bildirimler, geliştirilen yöntem ve araçların tasarım eğitiminde ve profesyonel pratikte kullanılabilirliğini değerlendirmek için veri sağlayacak ve tasarımcı-yapay zeka işbirliği için etkin yaklaşımların ve araçların geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.

KATILIMCILAR VE KATILIM KOŞULLARI: Çalıştay, ürün-servis-sistem tasarımı alanlarına ve büyük dil modellerinin bu alanlardaki potansiyel kullanımlarına ilgi duyan tasarım, mimarlık ve planlama alanlarından lisans son sınıf veya lisansüstü öğrencileri, eğitimciler ve profesyonellerin katılımına açıktır. Çalıştaya katılım için belirli bir yazılım uzmanlığı veya ileri düzey yapay zekâ bilgisi ön koşul değildir. Ancak katılımcıların tasarım araştırması, kullanıcı ihtiyaçlarının analizi, yapay zekâ destekli fikir geliştirme ve insan-yapay zekâ işbirliği konularına temel düzeyde ilgi duymaları beklenmektedir. Basit düzeyde ürün eskizi ve şematik çizimler yapılması beklenebilir; ancak ileri seviye çizim becerisi gerekmemektedir. Çalışmalar 3-4 kişilik ekipler halinde yürütülecek olup, katılımcılar kendi çalışma ekiplerini oluşturmakta serbesttir.

Çalıştay öncesinde özel bir hazırlık beklenmemekle birlikte, çalıştay sürecine etkin katılım için katılımcıların şu ekipmana sahip olması gerekmektedir:

• Kablosuz internete bağlanabilen dizüstü bilgisayar
• Derin arama (deep search) yapılabilen, en az bir LLM hesabı (Gemini Pro, ChatGPT Plus, Claude Pro vb.)
• Çalıştay esnasında dosya paylaşımı için kişisel Google hesabı

Atıflar

Shin, J., Hedderich, M. A., Rey, B. J., Lucero, A. & Oulasvirta, A. (2024). Understanding Human–AI Workfows for Generating Personas. Designing Interactive Systems Conference (DIS ’24) içinde (757-781), ACM, New York, NY.

Sidra, S., & Mason, C. (2026). Generative AI in Human-AI Collaboration: Validation of the Collaborative AI Literacy and Collaborative AI Metacognition Scales for Effective Use. International Journal of Human–Computer Interaction, 42(7), 5084-5108.

Süner-Pla-Cerdà, S., Şen, G., Kumbasar, E. , Şahin, B., & Ünlü, C. E. (2026). Designer experiences and perspectives on the role of generative AI in industrial design. AI & Society, 41, 2361–2384.

ÇALIŞTAY 2: Teknososyal Dönüşüm Sürecinde Çok Seviyeli Perspektif Yaklaşımıyla İnovasyon Fırsatların Keşfedilmesi

9 Eylül Çarşamba, 13:30-17:30

Yürütücüler: Mehmet Emin Okutan, Viveka; Halime Dilan Akbaş, Viveka

ÖZET: Bu çalıştay, toplumsal ve sosyo-ekonomik dönüşüm sürecinde inovatif ürün ve hizmet tasarlamak isteyen tasarımcıların ve fikir sahiplerinin inovasyon fırsatı keşif senaryolarını üretmek ve tartışmak amacıyla kurgulanmıştır. Çalıştayın entelektüel omurgası, makro düzeydeki krizlerin yerleşik düzen üzerindeki baskısını inceleyen Frank Geels’in Çok Katmanlı Perspektifine (MLP) dayanmaktadır. Katılımcılar; yapay zekâ, iklim krizi, afet, pandemi ve göç gibi küresel krizleri simgeleyen sosyal kompleks kurgusal vakaları web tabanlı bir arayüz üzerinden inceleyeceklerdir. Sistemsel düşünce yöntemiyle yürütülecek beyin fırtınası seanslarında, yerleşik pazar aktörlerinin ve statükonun görünmez kurumsal mantıkları ile sınırlamaları masaya yatırılacaktır.

Uygulama aşamasında katılımcılar, dijital girişimcilik araçlarını kaldıraç olarak kullanarak, paydaş çıkarlarını ve uygulanabilirlik risklerini gözeten bütüncül Ürün-Hizmet Sistemleri geliştireceklerdir. Her masadan en az 5 kavramsal tasarım form girdisi üretilmesi ve süreç sonunda en güçlü 2 konseptin ayıklanarak poster üzerinden sunulması beklenmektedir. Kavramsal tasarımlar; mevcut durum analizi, dış değişim faktörleri ve yenilikçi ürün/tasarım önerisi adımlarından oluşacaktır.

Çalıştayın nihai amacı doğrudan bir akademik yayın üretmek olmasa da, katılımcıların gelecekte yürütecekleri dönüşümcü projeler için güçlü fikir geliştirilmesi hedeflenmektedir. Sürecin başında ve sonunda uygulanacak ön-test ve son-testler vasıtasıyla, katılımcıların sürdürülebilir inovasyon süreçlerine yönelik zihniyet ve tutum değişiklikleri şeffaf bir şekilde raporlanarak dijital kopyası yayınlanacaktır. Etkinlik, toplumsal fayda odaklı bu niş konseptlerin dikeyde nasıl ölçeklenebileceğini gösteren ve uzun vadeli zaman sorumluluğunu tartışan felsefi bir foto-hikâye sunumuyla tamamlanacaktır.

KATILIMCILAR VE KATILIM KOŞULLARI: En az 5 en fazla 20 kişi katılabilir. Katılımcı profili lisans, yüksek lisans ve üstü akademi seviyesinde olabilir. Katılım öncesi katılımcılardan bulundukları disiplini ve deneyim düzeyini tespit etmeye yönelik bir tarama testi gönderilecektir. Katılımcılar masalara rastgele yerleştirilmeyecektir. Çalıştay yürütücüsü tarafından önceden eğitim ve deneyim seviyesine göre heterojen dağıtılacaktır. Teknik, tasarım ve sosyal bilimler arasında da çeşitliliği gözeten bir masa dağılımı gerçekleşecektir. Yüksek lisans ve üstü katılımcıların sistem tasarımı ve model gelişimi yaklaşımında katkı sağlayabilecekleri diğer katılımcıların da pratik ve uygulamaya yönelik yaklaşımlarının faydalı olması beklenmektedir. Kapasite üzerinde başvuru olması durumunda deneyim ve senaryo konularına uygunluğa göre başvurular önceliklendirilecektir.

Atıflar

Geels, F. W. (2002). Technological transitions as evolutionary reconfiguration processes: A multi-level perspective and a case-study. Research Policy, 31(8–9), 1257–1274. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(02)00062-8

ÇALIŞTAY 3: Oyuncak Yeniden: Sürdürülebilir Oyuncak Tasarımında Birlikte Tasarım Yaklaşımları

10 Eylül, 9:30-12:30; 1:30-17:30

Yürütücüler: Sümeyye Şimşekler, Orta Doğu Teknik Üniversitesi; Ezgi Özkürkçü Özbudak, Orta Doğu Teknik Üniversitesi; Dilara Yılmaz, Orta Doğu Teknik Üniversitesi; Bilge Ceyhan, Orta Doğu Teknik Üniversitesi; Çağla Doğan, Orta Doğu Teknik Üniversitesi

ÖZET: Tüketici ürünleri endüstrisi içinde plastik yoğunluğunun en yüksek olduğu sektör oyuncak sektörüdür (UNEP, 2014) ve seri üretimle üretilen ürünler, kullanım sürecinde artan kaynak tüketimiyle çevresel yük oluşturmaktadır (UNEP, 2023) ve bu ürünlerin kullanım sonrasında karmaşık yapılarından dolayı tamir edilememesi (Cooper, 2010; Hernandez vd., 2020) sürdürülebilirlik açısından temel bir sorun oluşturmaktadır. Oyuncaklar özelinde bakıldığında, tamir edilemeyen, değiştirilemeyen veya dönüştürülemeyen oyuncakların herhangi bir parçası bozulduğunda tamamen işlevsiz hale gelmekte veya atılmaktadır (Levesque vd., 2022). Bu hızlı tüketim kültürünün bir yansıması olarak üretilen ve kısa sürede güncelliğini yitiren, kırılan ya da işlevini yitiren oyuncakların, tamir olanağı sunulmadığından dolayı kullanım ömürlerinin altı ay gibi kısa bir süreye indiği (Qian ve Fennessy, 2020) ve bu sürenin sonunda oyuncakların genellikle atıldığı gözlemlenmiştir.

Bu çalıştayda, sürdürülebilir oyuncak tasarımı kapsamında katılımcı ve açık tasarım yaklaşımlarını benimseyen, tamir ve kişiselleştirme odaklı tasarım problemlerinin ve çözümlerinin tasarımcıların, tasarım araştırmacılarının ve tasarım öğrencilerinin bakış açısından değerlendirilmesi hedeflenmektedir. Tam gün olarak planlanan çalıştayda katılımcılardan onarıma ihtiyacı olan bozulmuş, sökülmüş veya yıpranmış bir oyuncağı beraberlerinde getirmeleri beklenmektedir. Çalıştay için gereken araç ve malzemeler yürütücüler tarafından sağlanacak olup, çalışmalar pratik faaliyetler için uygun olan tasarım stüdyolarında gerçekleştirilecektir. Çalıştayın genel işleyişinin, hedeflerinin ve beklenen çıktılarının aktarılmasının ardından, katılımcılardan getirdikleri oyuncaklarının tanıtılması beklenecektir. İlk bölümde yürütücüler tarafından geliştirilen problem ve ilham kartları tanıtılarak getirilen oyuncaklar üzerinden mevcut problemler ve olası çözüm alanları grup çalışmaları ve beyin fırtınası yöntemiyle değerlendirilecektir. İkinci bölümde ise geliştirilen oyuncak tasarım araç setleri tanıtılacaktır. Birlikte tasarım yaklaşımıyla katılımcılar bu araç setlerini kullanarak tamir, kişiselleştirme ve yükseltme odaklı tasarım çözüm önerileri geliştirecek ve araç setlerinin uygulanabilirliğini deneyimleyeceklerdir.

Çalıştay sonunda problem ve ilham kartları ile oyuncak araç setlerine ilişkin katılımcı geri bildirimleri toplanacak ve tematik analiz yöntemiyle değerlendirilerek TÜBİTAK ve BAP projeleri kapsamında geliştirilen tasarım araçlarının içerik, kullanılabilirlik ve geliştirme potansiyellerine katkı sağlayacaktır. Ayrıca geliştirilen tasarım önerileri ile çalıştay süreci fotoğraf ve video kayıtlarıyla belgelenerek konferans katılımcılarıyla paylaşılacaktır.

Bu çalışma, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından 125K885 numaralı proje ve ODTÜ Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Koordinasyon Birimi tarafından Genel-203-2025-11690 numaralı proje ile desteklenmiştir. Projelere verdikleri destekten ötürü TÜBİTAK’a ve ODTÜ BAP Koordinasyon Birimi’ne teşekkürlerimizi sunarız.

KATILIMCILAR VE KATILIM KOŞULLARI: Çalıştay, sürdürülebilirlik için tasarım, oyuncak tasarımı, tamir, kişiselleştirme, açık tasarım ve döngüsel tasarım konularına ilgi duyan tasarımcılar, tasarım araştırmacıları ve tasarım öğrencilerine yöneliktir. Çalıştaya 10–20 arasında sayıda katılımcının kabul edilmesi planlanmaktadır.

Katılımcılardan çalıştay öncesinde kısa bir ön hazırlık kapsamında, tamire ihtiyaç duyan, bozulmuş, sökülmüş, yıpranmış veya kullanım dışı kalmış, hikayesini ve kullanım deneyimini bildikleri bir oyuncağı (kendilerine veya yakınlarına ait) beraberlerinde getirmeleri beklenmektedir. Bu oyuncaklar, çalıştayın ilk bölümünde problem analizi ve fikir geliştirme çalışmalarında kullanılacaktır. Çalıştay boyunca kullanılacak tüm araç, gereç, prototipleme malzemeleri ve araç setleri yürütücüler tarafından sağlanacaktır.

Çalıştaya katılım için belirli bir uzmanlık veya profesyonel deneyim şartı bulunmamaktadır. Katılımcıların tasarım odaklı düşünme süreçlerine açık olmaları, grup çalışmalarına aktif katılım göstermeleri ve beyin fırtınası ile ortak üretim süreçlerine katkı sunmaları beklenmektedir.

Atıflar

Cooper, T. (2010). Longer lasting products: Alternatives to the throwaway society (pp. 3–38). Gower Publishing.

Hernandez, R. J., Miranda, C., & Goñi, J. (2020). Empowering sustainable consumption by giving back to consumers the ‘right to repair’. Sustainability, 12(3), 850. https://doi.org/10.3390/su12030850

Levesque, S., Robertson, M., & Klimas, C. (2022). A life cycle assessment of the environmental impact of children’s toys. Sustainable Production and Consumption, 31, 777–793. https://doi.org/10.1016/j.spc.2022.03.002

Qian, K., & Fennessy, L. (2020). Undo-replay: Re-scripting unsustainable toy consumption through value transference. In ServDes.2020: Tensions, Paradoxes and Plurality (pp. 2–5). https://doi.org/10.21606/servdes.2020.00024

United Nations Environment Programme. Valuing Plastic: The Business Case for Measuring, Managing and Disclosing Plastic Use in the Consumer Goods Industry. 2014. Available online: https://wedocs.unep.org/20.500.11822/9238 (Accessed July 6, 2026)

United Nations Environment Programme (UNEP). (2023). Keeping the promise: Annual report 2023. https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/44777/UNEP_Annual_Report_2023.pdf (Accessed March 30, 2026)

ÇALIŞTAY 4: Proje Sunumu ve Jüri Süreçlerinde Dönüşüm: Ölçme ve Değerlendirme

10 Eylül Perşembe, 10:00-12:30

Yürütücüler: Engin Kapkın, Eskişehir Teknik Üniversitesi; Seçil Toros, Atılım Üniversitesi; Elif Öztürk, Orta Doğu Teknik Üniversitesi; Halime Şule Ak, Eskişehir Teknik Üniversitesi

ÖZET: Tasarım eğitiminde proje sunumları ve jüri süreçleri, öğrencilerin öğrenmesini yönlendiren temel pedagojik araçlardan biridir. Ancak bu süreçlerin, literatürde bildirilen öznel değerlendirme eksikliği, ölçüt belirsizliği ve geri bildirimde tutarsızlık gibi sorunlar nedeniyle yeniden ele alınması gerektirmektedir. Bu çalıştay, Tasarım ve Dönüşüm teması kapsamında proje sunumu ve jüri süreçlerini öğrenme odaklı, şeffaf ve açıklanabilir bir ölçme-değerlendirme yaklaşımı çerçevesinde yeniden düşünmeyi amaçlamaktadır.

Çalıştayda öncelikle tasarım eğitiminde kullanılan halihazırdaki sistemler tartışmaya açılacaktır. Ardından portfolyo ve performansa dayalı ölçme-değerlendirme yaklaşımları tanıtılacak, ardından dereceli puanlama anahtarı (rubrik) yönteminin tasarım stüdyolarındaki kullanımına ilişkin kuramsal çerçeve ve uygulama örnekleri paylaşılacaktır. Ayrıca yapay zekâ destekli araçların rubrik geliştirme ve değerlendirme süreçlerine sağlayabileceği katkılar tartışılacaktır.

Katılımcılar, odak grup çalışmaları aracılığıyla mevcut jüri deneyimlerini analiz edecek, belirlenen ders öğrenme çıktıları doğrultusunda değerlendirme ölçütleri oluşturacak ve bu ölçütleri rubrik formatına dönüştürecektir. Geliştirilen rubrikler, kısa bir proje sunumu ve jüri simülasyonu üzerinde uygulanarak birlikte değerlendirilecektir.

Çalıştay sonunda katılımcıların proje sunumu ve jüri süreçlerine ilişkin ortak sorun alanlarını tartışmaları, öğrenme çıktılarıyla hizalanmış özgün rubrik taslakları geliştirmeleri ve yapay zekâ destekli değerlendirme uygulamalarına ilişkin örnek kullanım senaryoları üretmeleri hedeflenmektedir. Böylece çalıştay, tasarım jürilerini yalnızca not verme süreçleri olmaktan çıkarıp, öğrenmeyi destekleyen, katılımcı ve geliştirilebilir değerlendirme ortamları olarak yeniden tanımlamaktadır.

KATILIMCILAR VE KATILIM KOŞULLARI: Çalıştay için planlanan katılımcı sayısı en az 12, en fazla 36 kişi olarak öngörülmektedir. Talebin fazla olması durumunda kura usülü ile katılımcı grupları kendi içinde dengeleyecek şekilde bir dağılım elde edilmeye çalışılacaktır. Bu aralık hem nitelikli tartışma ortamının sürdürülebilmesi hem de küçük grup çalışmalarının verimli biçimde yürütülebilmesi açısından uygun görülmektedir. Özellikle rubrik geliştirme ve jüri simülasyonu aşamalarında 3–4 kişilik çalışma grupları oluşturulduğundan, 12–36 kişilik katılım pedagojik ve metodolojik açıdan optimal bir dağılım sağlamaktadır. Katılımcı profili aşağıdaki nitelikleri içermesi beklenen kişilerden oluşacaktır:

• Tasarım eğitimi veren akademisyenler (endüstriyel tasarım, mimarlık, iç mimarlık, görsel iletişim tasarımı vb.)
• Araştırma görevlileri ve doktora öğrencileri (tasarım eğitimi ve tasarım araştırmaları alanında çalışan)
• Tasarım stüdyo yürütücüleri ve jüri deneyimi olan eğitimciler
• Lisansüstü ve lisans düzeyde tasarım öğrencileri

Çalıştayın odağı, ölçme–değerlendirme modellerini ve jüri süreçlerini yeniden yapılandıracak bir dönüşümü tartışmak üzerindedir. Bu nedenle katılımcı profilinin ağırlıklı olarak eğitimci ve araştırmacılardan oluşması hedeflenmektedir. Bununla birlikte, farklı tasarım disiplinlerinden katılım teşvik edilerek disiplinlerarası karşılaştırma ve deneyim paylaşımı sağlanması mümkündür.

ÇALIŞTAY 5: Tasarım Eğitiminde Çoklu Türler Pedagojisi

10 Eylül Perşembe, 13:30-17:30

Yürütücüler: Elif Gökaltay, İstanbul Ticaret Üniversitesi; Havva Bilge Koyun, Orta Doğu Teknik Üniversitesi

ÖZET: Tasarım disiplininde süregelen anlayışlar kullanıcı merkezliliğe vurgu yaparken birçok tasarım paradigması bu kullanıcının çoğunlukla insan olduğu ön kabulü etrafında şekillenmektedir. İnsanın kendisinden öte ilişkilerden soyutlanmış bir kullanıcı olarak merkezde tutulmasının, onun da parçası olduğu insan dışı ilişki ağlarını görünmez kıldığı söylenebilir. Dolayısıyla insan dışı türlerle birlikte yaşam için tasarım disiplininin çoklu türler perspektifi kazanması gerekmektedir (Westerlaken, 2020; Westerlaken & Gualeni, 2016). Çoklu türler için tasarım (Multispecies Design) (Metcalfe, 2015), türler arası tasarım (Interspecies Design) (Roudavski, 2021) ya da Hayvan-Bilgisayar Etkileşimi (Animal-Computer Interaction-ACI) (French et al., 2015; Mancini, 2011, 2017; Mancini et al., 2017) gibi alanlar tasarım disiplinine diğer türleri dahil etme olanağı sunsa da, güncel paradigma değişimleriyle tasarım eğitimi çoklu türler anlayışıyla dönüşmeye ihtiyaç duymaktadır.

Çalıştay, insan dışı hayvanları tasarım sürecinin özneleri olarak konumlandırmanın pedagojik ve kavramsal koşullarını ve olasılıklarını haritalamayı amaçlamaktadır. Tasarım eğitimi ve çoklu türler çalışmaları kesişiminde konumlanan çalıştay, insan dışı hayvanların tasarım pratiğinde kullanıcı dışında geleneksel olarak nesne, veri veya bağlam gibi kategorilerle sınırlandırılmasını ya da tamamen yok sayılan konumunu sorunsallaştırarak, insan dışı hayvanın öznelliğinin tasarım eğitimine nasıl dâhil edilebileceğini tartışmaya açar.

4 saat sürecek çalıştay iki ana aşamadan oluşur. İlk aşama katılımcıların somut bir tasarım senaryosu üzerinden kendi tasarım ve öğretim deneyimleriyle birlikte mevcut yaklaşımların, “kullanıcı”, “ihtiyaç” gibi kavramların kimi varsaydığını ve hangi canlıların görünmez kılındığını haritalamalarıyla başlar. Bu aşama empati, alan araştırması ve prototipleme gibi yöntemlerin insan dışı aktörlerle nasıl çalıştığını ya da çalışmadığını, uygulamadaki engelleri tartışmayı amaçlamaktadır. İkinci aşamada gruplar; hangi kavramların (kullanıcı, paydaş, eş-aktör, yoldaş vb.), hangi yöntemlerin ve hangi değerlendirme ölçütlerinin çoklu türler tasarım pedagojisini taşıyabileceğini üretir.

Kolektif ve keşfe dayalı bir üretim süreci olarak kurgulanan çalıştayın sonucunda katılımcıların kendi öğretim pratiklerindeki dönüşümü izlediği bireysel yansıtmalarla ve aşamalar sonucunda ortaya çıkan kavramsal çerçeve bileşenleriyle beslenen; kavramları, yöntemleri ve henüz yanıtlanmamış gerilimleri bir arada gösteren pedagojik harita ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Bir keşif çalışması olarak planlanan çalıştay, diğer hayvanların tasarımdaki yeri ile tasarım eğitiminin kesişiminde ortak bir tartışma ve üretim zemini kurmayı amaçlar.

KATILIMCILAR VE KATILIM KOŞULLARI: Çalıştayın 6-12 katılımcıyla yürütülmesi beklenmektedir. Tasarım eğitimcileri ve tasarım alanında lisansüstü çalışmalarına devam etmekte olan araştırmacıların katılımına açık olan çalıştay için gerekli araç-gereçler yürütücüler tarafından sağlanacaktır.

Atıflar

French, F., Mancini, C., ve Sharp, H. (2015). Designing Interactive Toys for Elephants. 2015 Annual Symposium on Computer-Human Interaction in Play Bildiri Kitabı içinde, 523–528.

Mancini, C. (2011). Animal-computer interaction: A manifesto. ACM Interactions, 4(18), 69–73.

Mancini, C. (2017). Towards an animal-centred ethics for animal–computer interaction. International Journal of Human-Computer Studies, 98, 221–233.

Mancini, C., Lawson, S., ve Juhlin, O. (2017). Animal-Computer Interaction: The emergence of a discipline. International Journal of Human-Computer Studies, 98, 129–134.

Metcalfe, D. J. (2015). Multispecies design. University of the Arts, London.

Roudavski, S. (2021). Interspecies design. J. Parham (Ed.), The Cambridge Companion to Literature and the Anthroposcene (1. Baskı) içinde (pp. 147-162).

Westerlaken, M. (2020). Imagining Multispecies Worlds. Malmö University Press.

Westerlaken, M., ve Gualeni, S. (2016). Becoming with: Towards the inclusion of animals as participants in design processes. Third International Conference on Animal-Computer Interaction Bildiri Kitabı içinde, 1–10.

ÇALIŞTAY 6: Sanal Gerçeklik Ortamında Üç Boyutlu Konsept Araç Tasarımı: Deneyime Dayalı ve İşbirlikli Üretim Süreci

11 Eylül Cuma, 9:30-12:30

Yürütücü: Hüseyin Baran, Düzce Üniversitesi

ÖZET: Bu çalıştay, UTAK 2026 için hazırlanmış olan SANAL GERÇEKLİKTE ÜÇ BOYUTLU KONSEPT ARAÇ TASARIMI: ÜRETİM SÜREÇLERİ BAĞLAMINDA SAYISAL VARLIKLAR başlıklı bildiri doğrultusunda, sanal gerçeklik ortamında üç boyutlu konsept araç tasarımı süreçlerinin deneyimlenmesine odaklanmaktadır. Çalıştay kapsamında, Gravity Sketch yazılımı kullanılarak skeçten üç boyutlu modele uzanan tasarım süreci katılımcılarla birlikte yürütülecektir. Süreç boyunca katılımcılar, sanal gerçeklik ortamında doğrudan üç boyutlu uzam içerisinde form oluşturma deneyimi kazanacak ve geleneksel iki boyutlu çizim pratiklerinden farklı bir üretim yaklaşımıyla karşılaşacaktır. Çalıştayın temel amacı, sanal gerçeklik tabanlı tasarım araçlarının üretim süreçleri üzerindeki etkisini uygulamalı bir biçimde ortaya koymak ve katılımcıların bu süreçte geliştirdikleri sezgisel, uzamsal ve yaratıcı düşünme biçimlerini gözlemlemektir. Çalıştay aynı zamanda, sanal gerçeklik ortamında üç boyutlu tasarım süreçlerinin eğitim ve profesyonel üretim bağlamındaki potansiyelini tartışmaya açmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda çalıştay, yalnızca bir uygulama etkinliği değil, aynı zamanda katılımcı deneyimlerinin analiz edileceği araştırma temelli bir üretim ortamı olarak kurgulanmıştır.

KATILIMCILAR VE KATILIM KOŞULLARI:

• Katılımcı Profili: Tasarım alanı öğrencileri, öğretim üyeleri veya profesyoneller
• Katılımcı Sayısı: 10

ÇALIŞTAY 7: Göz İzleme ile Sürücü Deneyimini Yeniden Çerçevelemek: Dönüşüm Tasarımı Çalıştayı

11 Eylül Cuma, 9:30-12:30

Yürütücü: Ayça Kınık, TEMSA

ÖZET: Bu çalıştay, birinci kişi perspektifinden elde edilen göz izleme kayıtlarının tasarım araştırmalarında yeniden çerçeveleme aracı olarak nasıl kullanılabileceğini tartışmayı amaçlamaktadır. Dönüşüm Tasarımı (Transition Design) yaklaşımından hareketle, katılımcılar kampüs içi toplu taşıma bağlamında üretilmiş video klipleri izleyerek, basit bir bireysel davranış gibi görünen durumları daha geniş bir sosyo-teknik problem alanı içinde yeniden değerlendireceklerdir. Yarım günlük bu çalıştayda, katılımcılar videolardan anlamlı olayları belirleyecek, bu olayları sürücü deneyimi modeli ve ilişkisel problem anlayışı doğrultusunda gruplayarak görünür ve görünmez etkenleri tartışacaklardır. Son aşamada ise insan denetiminin sürdüğü bir toplu taşıma geleceği için senaryolar geliştirilecektir. Amaç, problemi bireysel davranışın ötesinde araç tasarımı, altyapı, kurumsal işleyiş ve kültürel bağlam arasındaki ilişkiler bütününde ele almaktır.

KATILIMCILAR VE KATILIM KOŞULLARI: Çalıştay için 12–24 kişilik bir katılımcı grubu öngörülmektedir. Tasarım araştırmacıları, endüstriyel tasarımcılar, hizmet ve etkileşim tasarımcıları, akademisyenler, öğrenciler ve insan faktörleri ile ilgilenen herkes katılabilir. Bireysel video izleme aşaması için katılımcıların kendi dizüstü bilgisayarlarını ve kulaklıklarını yanlarında getirmeleri gerekmektedir. Çalıştay süresince analiz ve tasarım aşamalarında üretilecek olay kartları, yeniden çerçeveleme kanvası ve gelecek panosu gibi tüm çıktılar kâğıt ve post-it gibi malzemeler kullanılarak el ile hazırlanacak ve ortak değerlendirme için panolara asılacaktır.

Atıflar

Irwin, T. (2018) The Emerging Transition Design Approach, in Storni, C., Leahy, K., McMahon, M., Lloyd, P. and Bohemia, E. (eds.), Design as a catalyst for change – DRS International Conference 2018, 25-28 June, Limerick, Ireland. https://doi.org/10.21606/drs.2018.210

Kınık, A. (2024). Communicating User Research Findings Through Design Artifacts: The Case of Shuttle Bus Drivers (Doktora tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.